Knoet

Alexandra, de laatste Russische tsarina, had een patente oplossing voor de crisis in het land: de knoet. Zij vond haar echtgenoot veel te zachtzinnig. ‘Liefje – schreef zij hem kort na de dood van Raspoetin in februari 1917 – laat de Russen je vuisten voelen. Ze moeten leren om je te vrezen. Liefde is niet genoeg.’ Maar haar welgemeende raad kwam te laat. Nog diezelfde maand brak de Februarirevolutie uit en moest de tsaar aftreden.

Het nieuwe staatshoofd Lenin had meer inzicht in de menselijke natuur dan de zachtmoedige tsaar Nicolaas en legde van meet af aan de knoet erover. Zonder geweld was hij nooit aan de macht gekomen. Vladimir Iljitsj Lenin – door de Sovjetbevolking liefkozend ‘onze Iljitsj’ genoemd – ging door roeien en ruiten om zijn politieke ambities waar te maken. Zijn dictatuur van het proletariaat is gegrondvest op terreur.

Dat fanatisme was hem uiterlijk niet aan te zien. Lenin was een onopvallende verschijning, een vroegkale schrijftafeltiran zonder een greintje humor. Het tegendeel van de flamboyante Leo Trotski die hem met zijn droom van wereldrevolutie naar de kroon stak. Trotski was een geboren volksmenner en schitterde in alles wat hij ondernam. Lenin heeft Trotski nooit als een rivaal gezien, in tegenstelling tot Stalin die hem haatte. Aan deze trojka is het proletarische machtsbestel te danken. Lenin was de inspirator, Trotski de agitator en Stalin de uitvoerder.

Met tegenstanders maakte Lenin korte metten. ‘Het is beter om honderd onschuldige mensen te arresteren dan één vijand van het regime te laten lopen’. Die uitspraak was voor zijn volgelingen een verkapt bevel tot liquidatie. Tegenstander van de bolsjewieken was in principe iedereen die niet van proletarische afkomst was. In de chaos van de revolutiejaren werd je lot zonder veel omhaal beslist. Wie bijvoorbeeld goed gekleed ging en geen werkmanshanden had, kon ter plekke worden geëxecuteerd.

De bolsjewistische leiders zijn nooit voor een tribunaal gedaagd om verantwoording af te leggen voor hun misdaden. Lenin stierf in 1924 na een reeks beroertes die hem in toenemende mate aan een rolstoel kluisterden. Toch gaf hij in die toestand nog bevel tot executies en de deportatie van de Russische intelligentsia, die hij als zijn grootste vijand beschouwde.

Na Lenin’s dood heeft Stalin afgerekend met Trotski. In 1930 heeft hij zijn rivaal het land uitgewezen en hem door geheime agenten laten achtervolgen tot in Mexico, waar hij in 1940 met een ijshouweel is vermoord. Eerder had Trotski moeten toezien hoe al zijn naaste familieleden systematisch werden omgebracht.

Toen Stalin na de zwaar bevochten overwinning tegen de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog een nieuwe golf van terreur afkondigde, was hij inmiddels zo gehaat dat zijn naaste medewerkers hem in 1953 zonder medische bijstand aan een hersenbloeding hebben laten kreperen. De artsen van het Kremlin zaten trouwens op last van de ‘Grote Baas’ in de gevangenis, wachtend op hun executie.

 

Lenin was de geestelijke vader van de TSJEKA, de beruchte geheime politie. Deze dienst spioneerde, arresteerde en vonniste zonder de rechtsnormen in acht te nemen. De leiding van de gevreesde instantie was in handen van Felix Dzerzjinski – IJzeren Felix in de volksmond. Deze Poolse gemankeerde Jezuïet wond nergens doekjes om: ‘We zijn niet uit op gerechtigheid, we willen rekeningen vereffenen’. Dat is precies wat Lenin beoogde – de volkswoede tegen de bezittende klasse aanwakkeren.

Vanaf de oprichting in december 1917 groeide de TSJEKA binnen een paar jaar explosief tot meer dan een kwart miljoen medewerkers. Vooral Polen, Letten en Joden waren werkzaam bij de veiligheidsdienst; Russen golden als te teerhartig. De TSJEKA werd Lenin’s machtigste wapen in de Burgeroorlog, die uitbrak uit verzet tegen het bewind van de bolsjewieken. Hun overwinning heeft vaak aan een zijden draadje gehangen. Zonder de TSJEKA zou zijn regime al na twee weken hebben opgehouden te bestaan, heeft Lenin later zelf toegegeven.

De bevolking werd opgehitst om medeburgers te verklikken. Wie een hekel aan zijn buurman had, hoefde hem maar aan te geven om hem nooit meer terug te zien. Kinderen bespioneerden hun ouders. Mensen leefden in permanente angst en hadden een koffertje klaarstaan voor het geval ze ’s nachts van hun bed werden gelicht.

Voor het grote publiek was IJzeren Felix de verpersoonlijking van alle kwaad. Tijdens de perestrojka was het standbeeld van Dzerzjinski naast de Loebjanka – het voormalige hoofdkwartier van de TSJEKA – dan ook een van de eerste die van zijn sokkel werd getrokken. Lenin’s reputatie bleef het langst onaangetast. Hij is pas bij de val van de Sovjetunie ontmaskerd.

Alleen al tijdens het bewind van Lenin maakte de TSJEKA honderdduizenden slachtoffers in gevangenissen, concentratiekampen en voor het vuurpeloton. De ironie van de geschiedenis wil dat het Russische volk onder het juk van de communistische partij slechter af was dan onder de tsaar. De dichter Majakovski stak kort na de revolutie de loftrompet over de nieuwe heilstaat, al zou zijn ontgoocheling niet lang uitblijven:

 

     De partij

                 is een miljoenenvingerige hand     

     die gebald is

                     tot één

                             verpletterende vuist.

     Het individu is kul,

                               het individu is nul.         

 

Kristien gezien door Mark